Sarah Dessen : Sleutel naar Geluk
Vertaald door Jasper Mutsaers
Moon, 415 p.

Sarah Dessen gaat in haar boeken behendig in op de vragen van de jeugd. Thema’s als identiteit, liefde, problemen, verandering en vriendschap komen uitgebreid aan bod. In Sleutel naar Geluk (opvallend genoeg een andere titel dan de oorspronkelijke Lock and Key) leef je mee met de hoofdpersoon Ruby die meer gedachtes kent dan dat ze woorden uitspreekt. De tegendraadse puber wordt uit haar vertrouwde maar onleefbare omgeving geplukt en wordt in huis geplaatst bij haar tien jaar oudere zus Cora, een plek waar ze absoluut niet wil zijn.

Het boek is opgebouwd uit flashbacks en fragmenten uit het heden. Door middel van de ik-vorm volg je Ruby en haar merkwaardige gedachtes. Verwarrend en lichtelijk vervelend zijn de vele aantallen bijvoeglijke naamwoorden en eindeloze hoeveelheid komma’s die Dessen gebruikt. “Wie was toch dat vreemde wezen, mijn zwager, een aanduiding die merkwaardig genoeg goed bij hem paste, gezien de omstandigheden –in zijn mountainbike-t-shirt, spijkerbroek en hippe, dure sneakers; grapjes makend in een overduidelijke poging de spanning te doorbreken in deze ongelooflijk ongemakkelijke situatie?” Nog voor je bij de tweede komma bent aangekomen, vergeet je alweer wat de schrijfster eigenlijk wil zeggen. Dat doet af aan de inhoud van het boek, dat wel degelijk interessante thema’s belicht. Daarnaast gaat Dessen ook heel gedetailleerd te werk. “Eigenlijk zag ik de rest het eerst: de grote mand, bekleed met wat eruitzag als een schapenvel, een berg speeltjes – plastic ringen, namaakkranten, touwkluiven – en het duidelijkst zichtbaar, een oranje, rechtopstaande speelgoedkip.” De vele beschrijvende onderdelen in het boek zijn leuk als je van details houdt, maar wanneer de 415 pagina’s daarmee ook tweehonderd pagina’s kunnen worden, is dat weer wat overdreven. Anderzijds is dat wel een kenmerkende schrijfstijl van Dessen die we ook terugzien in verschillende andere titels van de Amerikaanse schrijfster. Een ander kenmerk is dat Dessen de band tussen de verschillende personages naar voren laat komen en daar een langzame ontwikkeling in laat zien.

Sleutel naar Geluk is een boek waar je zeeën van tijd voor moet hebben om te lezen. Maar wie van de boeken van Sarah Dessen houdt en haar schrijfstijl waardeert, zal ook dit probleemboek graag willen lezen.

Evelien Schiebaan

Dit is mijn tiende kinderboekenjaaroverzicht. Omdat op Leesplein en JaapLeest ook al jaaroverzichten zijn verschenen en ik geen zin heb om wat daar staat te gaan herhalen, wordt dit een mini-jaaroverzicht.

Wat er niet gebeurde

• Het Gouden Penseel ging niet naar een Nederlander
• De afgelopen jaren was er één zekerheid: in de tweede helft van het jaar verscheen het nieuwe deel in de Hoe overleef ik-reeks van Francine Oomen. Het boek zou een van de best verkochte kinderboeken van dat jaar worden (en soms ook nog van het jaar daarna), het volgend jaar de Prijs van de Nederlandse Kinderjury in de categorie 10-12 jaar krijgen (2003 – 2011) en het jaar erop de Prijs van de Jonge Jury (2004 – 2012, met een onderbreking van 2007 – 2009).
  Maar dat zal dus niet meer gebeuren. In 2010 stopte de serie na 13 delen, in 2011 verscheen geen nieuwe HOI.
• De Gouden Uil jeugdliteratuur werd niet uitgereikt; de prijs is in 2010 opgehouden te bestaan
• De weblogs bij Web-log waren niet voor korte tijd onbereikbaar. Er ging van alles mis bij de verhuizing naar een nieuw systeem. De weblogs konden maanden lang niet aangepast worden en waren maar af en toe leesbaar. Ted van Lieshout en Selma Noort hadden er last van en verhuisden hun blog naar elders. Jipjip kwam begin december terug na een stilte van ruim 3 maanden.
  In die 3 maanden hebben de nieuwe boeken en de recensies zich opgestapeld. Er liggen hier nog hele stapels kranten en kopieën te wachten om in het recensie-overzicht verwerkt te worden. Die stapel is ontmoedigend hoog, misschien gooi ik alles binnenkort wel gewoon weg.

Minder recensies

Ik kan het dus niet met cijfers onderbouwen, maar ik heb het idee dat er vergeleken met begin 2011 iets minder recensies verschijnen. Alleen Pjotr van Lenteren houdt een ijzeren ritme: iedere twee weken een recensie. Mijn indruk is dat in Trouw (volledige stilte in juli en augustus) en NRC afgelopen jaar ietsje minder recensies verschenen. In Parool en De Groene zijn het er zeker minder. Vrij Nederland ging voortvarend van start met kleine recensies met af en toe een kinderboekenrecensie, maar de laatste maanden heb ik die ook niet meer gezien.

Mooiste volgens de recensenten

Zeven recensenten kwamen met een eindejaarslijstje:

• Pjotr van Lenteren, Volkskrant 25 november (7 boeken, op zijn weblog aangevuld tot 9 boeken)
• Mirjam Noorduijn, Groene 14 december (2 boeken)
• Joukje Akveld, Parool 21 december (3 boeken)
• Jaap Friso, JaapLeest, 28 december (11 boeken)
• Marieke van Twillert, NRC, 30 december (3 boeken)
• Thomas de Veen, NRC, 31 december (op zijn weblog) (3 boeken)
• Bas Maliepaard, Trouw, 31 december (10 boeken)

In totaal noemden deze recensenten 24 verschillende boeken. Twaalf boeken werden twee of meer keer genoemd:

4 keer:

• Driedelig paard / Ted van Lieshout

3 keer:

• Prikkeldraad / Derk Visser
• Verhalen voor de vossenbroertjes / Lida Dijkstra

2 keer:

• Boem! / Leo Timmers
• De Melkweg / Bart Moeyaert
• Ik heet Olivia en daar kan ik ook niets aan doen / Jowi Schmitz
• Mijn opa en ik en het varken Oma / Marjolijn Hof
• Mijn zus woont op de schoorsteenmantel / Annabel Pitcher
• Papa hoor je me? / Tamara Bos en Annemarie van Haeringen
• Toen kwam Sam / Edward van de Vendel
• Trash / Andy Mulligan
• Vuurbom / Harm de Jonge
• Waarom lig jij in mijn bedje? / Joke van Leeuwen

2012

In 2012 gaan wat dingen gebeuren waar ik nu al naar uitkijk:

• Er gaan verschillende films draaien die gebaseerd zijn op jeugdboeken. Naar twee films ben ik erg benieuwd:
• Achtste-groepers huilen niet (15 februari). Ik heb een dag gefigureerd dus het zou kunnen dat ik eventjes in de film te zien ben
• The Hunger Games (29 maart). Het boek van Suzanne Collins vind ik geweldig. Zou de film net zo goed zijn?
• Achter de schermen word heel hard gewerkt aan een hele nieuwe versie van mijn kinderboekenwebsite Kjoek.nl. De nieuwe site zal ergens in januari of februari te zien zijn. Met een heel nieuw uiterlijk, social media, veel meer schrijvers en ook boeken en boekenseries. Op Facebook is al een kijkje achter de schermen te nemen.
  Waarschijnlijk zal ik stoppen met Jipjip en alle nieuwtjes op Kjoek plaatsen. Ik ga stoppen met de recensie-overzichten.
• Een nieuw boek van Tonke Dragt! Nee, niet De weg naar de cel (ik denk niet dat dat boek ooit nog zal verschijnen), maar wel De schat van de blauwe boekanier. Een vervolg op De blauwe boekanier. Zo rond 1988 was er al sprake van dat dit boek zou verschijnen, dat ging toen niet door.

Neal Shusterman: Antsy Does Time
Vertaald door Lydia Meeder
Lemniscaat, 216 p.

Een hele middelbare school is erdoor bezeten: de handel in tijd. Hoofdpersoon Antsy heeft medelijden met zijn terminaal zieke klasgenoot Gunnar. Als symbolische bemoediging geeft hij zijn Zweedse klasgenoot een contract waarin hij een maand van zijn leven afstaat. Dan is het hek van de dam. Scholieren, leraren, de directeur: allemaal steunen ze Gunnar door een maand van hun leven te doneren. En daar blijft het niet bij. Na verloop van tijd worden de waardevolle levensdagen zelfs gebruikt om een patatje te kopen.

Met een simpel maar bizar onderwerp begeeft schrijver Neal Shusterman zich duidelijk buiten de gebaande paden. Bovendien spelen er, naast de belangrijkste verhaallijn, meerdere zaken die allemaal minstens even spannend zijn. In al die verhaallijnen zit een langzame ontwikkeling; langzaam vallen de puzzelstukjes op hun plaats.

De creativiteit van de schrijver is ongekend. Op een onovertroffen manier geeft hij de fantasierijke en hak-op-de-tak gedachten van de hoofdpersoon weer. Antsy treedt in het boek namelijk op als de verteller van zijn eigen verhaal. Wanneer hij iets gxc3xaanants meemaakt, denkt hij bijvoorbeeld: xe2x80x9cHet was zoxe2x80x99n moment dat zich in je geheugen brandt als een peuk in een leren bank.xe2x80x9d

Vergelijkingen die Shusterman gebruikt zijn niet snel voor de hand liggend. Zijn woordgebruik is treffend. Net als de volwassen manier waarop Antsy de wereld om zich heen analyseert. Zo denkt hij tijdens een heftige ruzie met zijn vader: xe2x80x9cHet zette me aan het denken over wat ma had gezegd over de hel xe2x80x93 dat het daar zo koud en eenzaam was. Ik realiseerde me dat ze gelijk had, want ik had mijn vader liever als een draak vuur zien spuwen dan dat ik deze nucleaire winter moest doorstaan.xe2x80x9d

Regelmatig dwalen Antsyxe2x80x99s gedachten af, terwijl hij de mensen om zich heen in zich opneemt. Slechts op een paar plaatsen in het boek is zoxe2x80x99n afdwalende gedachte nutteloos en loopt ze de grotere verhaallijnen in de weg. Maar meestal bezorgt Antsy de lezer een glimlach. Hij heeft absoluut humor, deze Meester des Tijds.

Christiaan Pelgrim

De eerste 10 recensies van derdejaarsstudenten journalistiek van de Christelijke Hogeschool Ede zijn de afgelopen week geplaatst. Mogelijk komen er nog een paar, maar op het moment zijn ze even op.

Marc Legendre: Zielsveel
Manteau, 196 p.

De vader van het anonieme meisje ligt wel erg vaak op de grond. Dit komt door zijn zogenaamde overdosis aan medicijnen. Ze maakt zich zorgen om hem. Echter is dit niet de enige vervelende situatie in haar leven, ze maakt namelijk de ene heftige gebeurtenis na de andere mee.

xa0

Het meisje ondervindt veel problemen in haar omgeving. Zo is de thuissfeer allesbehalve aangenaam voor de hoofdpersoon. Haar vader gaat snel achteruit door zijn xb4depressiviteitxb4 en haar moeder toont geen medeleven en is wel erg vaak weg van huis. Op school heeft ze het ook niet naar haar zin. Als haar enige vriendinnetje overlijdt aan anorexia heeft ze helemaal geen vrienden meer. Verder kan ze haar studiebegeleider niet uitstaan.

De sombere denkbeelden van het meisje lopen zelfs zo uit de hand dat ze een zelfmoordpoging onderneemt. Ze is het leven zat, maar deze actie is ook een roep om aandacht. Door de behoefte dat mensen naar haar luisteren, vertelt ze haar studiebegeleider verzonnen, schokkende verhalen. Hij maakt misbruik van deze situatie.

Het meisje heeft behoefte aan aandacht, verbergt haar neerslachtige gevoelens en gedachten en doet er alles aan om maar niet thuis te hoeven zijn. Marc Legendre heeft goed beschreven hoe belangrijk het is dat ouders naar hun kind omkijken. Verder blijft het meisje anoniem in het boek, geen xe9xe9n keer wordt haar naam genoemd. Dit is een mooie symbolisatie van een depressief persoon. Die gaat vaak het liefst onopgemerkt door het leven.

Themaxb4s als seksualiteit, depressie en verslaving komen veel aan bod in `Zielsveelxb4. Vanwege de heldere beschrijvingen over de heftige gebeurtenissen is het boek schokkend voor de doelgroep, kinderen van dertien jaar en ouder. Het populaire taalgebruik is echter zeker afgestemd op de leeftijdscategorie. Zo staan in het boek woorden als xb4crashenxb4 en xb4inside jokexb4. Verder worden er recente merken en namen genoemd, als xb4Axe effectxb4en xb4twitterxb4. Deze sluiten goed aan op de leefwereld van de lezers.

Door alle vervelende gebeurtenissen die hetxa0 meisje meemaakt is het moeilijk om te beginnen met het boek, maar als je eenmaal start met lezen is er geen stoppen meer aan. Het is namelijk erg spannend, doordat sommige gebeurtenissen pas helemaal duidelijk worden na een paar hoofdstukken verder te zijn. Daarnaast is het vlot geschreven en zullen de themaxb4s herkenbaar zijn voor kinderen. Het boek bewijst maar weer hoe belangrijk een goede thuishaven is voor kinderen.

Kim Stern

Elle van den Bogaart: Verdoofd
Van Holkema & Warendorf, 126 p.

Verdoofd gaat over Roos, een middelbare scholier die met typische jongerenproblemen zit. Ze is onzeker over haar lichaam, heeft een vervelende broer en de relatie met haar beste vriendin staat onder druk. Het gaat pas echt mis als Roos naar het feest van een klasgenoot gaat. Iemand heeft een partydrug in haar drankje gedaan en de dag na het feest komt ze er achter dat ze is verkracht. Terwijl ze probeert haar gevoelens te verbergen, stapelen de problemen zich op.

Het verhaal wordt vanuit drie oogpunten verteld. Ten eerste natuurlijk vanuit het oogpunt van Roos, die zich na haar verkrachting vies voelt en niemand meer kan vertrouwen. Dan is er de verkrachter, zijn identiteit is niet gelijk bekend maar vanuit zijn perspectief wordt verteld hoe hij zich steeds meer in het nauw gedreven voelt. Dan is er het derde perspectief, een mysterieuze persoon die uit is op wraak.

De opbouw van het boek crexebert spanning. Je leest over personages zonder dat je weet wie ze zijn, waardoor aan de ene kant wel inzicht wordt gegeven, maar tegelijkertijd blijf je met vragen zitten. Als lezer word je bijvoorbeeld steeds nieuwsgieriger naar de identiteit van de verkrachter en dat maakt het boek lastig neer te leggen. Jammer genoeg wordt de naam van de verkrachter halverwege het boek ineens duidelijk gemaakt waardoor een groot deel van die spanning wegvalt.

De personages in het boek doen erg clichxe9 en oppervlakkig aan. Het enige dat lijkt te tellen is het zoenen van jongens (bij de meisjes), het hebben van seks (bij de jongens) en het drinken van alcohol (bij zowel de jongens als de meisjes). De tieners zijn zo met hun hormonen in de weer dat de keuzes die ze maken niet geloofwaardig overkomen.

Verdoofd schetst een droevig beeld van de jeugdcultuur. Een cultuur van meelopers die bereid zijn hun persoonlijke grenzen to overschrijden om er maar bij te kunnen horen. Het gevaar hiervan komt in dit verhaal duidelijk naar voren, maar de waarschuwing wordt door de clichxe9s ontkracht. Het onderwerp is ernstig, maar is door de personages in het boek moeilijk serieus te nemen.

Paul Ooms

Mel Wallis de Vries: Vals
De Fontein, 271 p.

De zesde jeugdthriller van schrijfster Mel Wallis de Vries zuigt je op in een weerzinwikkende draaikolk van gebeurtenissen die kippenvel veroorzaken. Vier jonge Amsterdamse meisje besluiten hun kerstvakantie ontspannen te beginnen door zich vier dagen terug te trekken in een huisje in de Ardennen. Van ontspannen komt in deze jeugdthriller uiteindelijk vrij weinig terecht.

De afgestudeerd bioloog en journalist Wallis de Vries is voor een groot gedeelte succesvol in het afleveren van een verhaal dat op bepaalde momenten ervoor zorgt dat je op het puntje van je stoel terecht komt. Waar de schrijfster vooral in slaagt is het overbrengen van een claustrofobisch gevoel. Vier jonge meisjes in een afgelegen bos, geteisterd door sneeuwstormen en een kapotte elektriciteitskabel veroorzaken een groot gevoel van spanning en onrust.
Wallis de Vries is gedreven in het overbrengen van angst en paniek, wat versterkt wordt door de vele cliffhangers aan het einde van de korte hoofdstukken.

Naarmate de meisjes verdwijnen, komt het schuldgevoel naar boven bij de twee overgebleven tieners. Gekweld door de problemen die zij in Amsterdam hebben achtergelaten x96 ouders die uit elkaar gaan, veloren liefdes en onderling spelende machtsspelletjes x96 worden hun angst en onzekerheid gedeeltelijk vervangen door de wil om te overleven en om hun vriendinnen terug te krijgen. Hierdoor krijg je als lezer nog meer de drang om de paginax92s te blijven omslaan en word je verrast door de verandering van karakters van de hoofdpersonen.

xa0

Tussen de spannende scxe8nes door vliegen de bij 17-jarige meisjes horende clichxe9s je om de oren. De juiste make-up, de perfecte outfit en de door vele sneeuw vies geworden schoenen x96 x91Wat een klerezooi, mijn Uggs zijn kleddernat!x92 x96 worden afgewisseld met veel drank en sigaretten; alles om een juist imago neer te zetten. Op een gegeven moment gaan deze clichxe9s wel vervelen, vooral bij de ontknoping van het boek. Na ruim 200 paginax92s vol spanning verwacht je van deze pageturner wel een origineler einde dat je laat sidderen in je stoel, maar dat blijft helaas uit. Als dan ook nog eens het clichxe9 der thrillers genoemd wordt x96 x91Laten we vluchten naar een warm land, vol palmbomen en witte strandenx92 -, zorgt Wallis de Vries voor een terecht opgetrokken wenkbrauw. Na zoveel opgebouwde spanning verdien je het als lezer natuurlijk wel om een bevredigend einde te krijgen.

Matthijs van Unen

Op Facebook had ik foto’s gezien van kerstbomen die van boeken gemaakt zijn. Ik houd niet van gewone kerstbomen, maar een kerstboom die van boeken gemaakt is, past wel bij mij. En boeken van Tonke Dragt, die passen ook bij mij. Dus heb ik een kerstboom opgezet met alleen maar boeken van Tonke Dragt, boeken waar Tonke Dragt aan heeft meegewerkt en boeken over Tonke Dragt.

Het was even puzzelen hoe je zo’n boom het beste kunt opzetten en ik ben een paar keer opnieuw begonnen, maar er staat nu toch een boom. De boom is ongeveer een meter hoog, staat een beetje scheef en vrijwel mijn hele Tonke Dragt-verzameling is er in verwerkt. De lichtjes heb ik alleen even aangedaan voor de foto, want ik ben bang dat de lampjes te warm zullen worden en de boeken zullen beschadigen.

Meer foto’s, ook over The making of… zijn te vinden op Facebook.

Rindert Kromhout: Soldaten huilen niet
Leopold, 265 p.

Geschiedenis en fantasie hand in hand laten lopen. Rindert Kromhout slaagt daarin met zijn kleurrijke roman x91Soldaten huilen nietx92. Lezers krijgen een sfeervol verhaal voorgeschoteld en leren en passant nog iets bij.

Hoofdpersoon Quentin Bell groeit onbezorgd op in een inspirerende wereld vol kunstenaars en schilders. Het gezin Bell woont in een rijk versierd huis op het Engelse platteland. Moeder Vanessa woont samen met de homoseksuele schilder Duncan, terwijl Quentins vader Clive in London verblijft. Het huis Charleston is elke dag wel gevuld met bezoek: vrienden van Duncan, schrijver Lytton Strachey of Quentins oom en tante Leonard en Virginia Woolf.

Kromhout vertelt in zijn nawoord dat hij het boek heeft gebaseerd op de Bloomsbury groep: een bijzondere kunstenaarsgroep in de jaren 1900 x96 1930. De geschiedenis van deze interessante kunstenaars ligt voor het oprapen maar Kromhout laat zich niet verleiden tot het geven van te veel droge informatie. Wel verwerkt hij op handige en sfeervolle wijze onder meer de tijdsgeest ( bijvoorbeeld de opkomst van het fascisme) in het verhaal als het gezin voor een vakantie in Italixeb bivakkeert. Ook leert de lezer schilderijen van Picasso kennen wanneer Julian en Clive naar Parijs afreizen.

Quentin lijkt een onbezorgde jeugd te hebben: spelen met zijn broer Julian in de boomhut, toneelvoorstellingen in huis of een stuk uit rijden met de zoveelste nieuwe vriend van Duncan. Ondanks weinig spanning in het eerste gedeelte van het verhaal blijft het toch prettig om door te lezen. Er gebeurt genoeg in huize Bell. Kromhout vertelt het verhaal van een eigenzinnige groep mensen: alles kan en alles mag. Vrijheid en eerlijkheid spelen een belangrijke rol in het gezin, vader Clive geeft zijn zoons meerdere keren deze levensles mee: ,, Blijf altijd geloven in wat je zelf wilt of vindt, vecht er desnoods voor.x92x92 (p. 215) Toch verschijnt er een grote scheur in het idyllische leven van de familie Bell als Julian ontdekt dat zijn ouders hem jarenlang niet de waarheid verteld hebben. Julian is terecht razend als de levenslessen van zijn ouders stroken met hun daden en daarom vertrekt hij naar de Spaanse Burgeroorlog. Om te vechten voor wat hij vindt.

Door smakelijke anekdotes en kleine verwijzingen naar de Bloomsbury groep bewijst Rindert Kromhout dat geschiedenis en fantasie prima samengaan. x91Soldaten huilen nietx92 blijft daardoor een aangenaam leesbare roman.

Rick van Veluw

Kirstin Vanlierde: Sequoia
Davidsfonds/Infodok, 192 p.

Halverwege dit millennium is alles anders. De mensheid leeft onder de grond in een hightech samenleving waarin 3D-projecties, hoofdtooien in plaats van haar en geavanceerde pdax92s de normaalste zaak van de wereld zijn. Men leeft onder de grond omdat het land boven onleefbaar is, daar is slechts moeras en doodsheid. Maar Maarian gelooft daar niet in. Haar vader deed onderzoek naar wat zich boven afspeelde, maar overleed onder verdachte omstandigheden. Ze besluit met hulp van haar vriendin Yann boven te kijken en ontdekt dat haar autoriteiten het onderdanige volk doelbewust in onwetendheid houden en dat haar vader toch gelijk had.

Kracht

Zo duidelijk als het verhaal hierboven is, zo gemakkelijk haal je dat niet uit het boek. Dat is zowel de kracht als de zwakte van Sequoia. Omdat Vanlierde, die eerder Als een speigel schreef, beperkt situaties uitlegt of midden in een scxe8ne begint, dwingt ze je om creatief te lezen. Het slot van het boek is bijvoorbeeld, zonder er inhoudelijk wat van te verklappen, een parallelvertelling waarbij je pas aan het eind van de laatste regel snapt wat er precies gebeurde in de laatste twee hoofdstukken. Kirstin gebruikt suggestie als drijfveer om door willen te lezen.

Zwakte

Maar het weglaten van informatie is ook haar valkuil. Het crexebren van twee diverse werelden vereist veel creativiteit, maar ook geloofwaardigheid. Om twee verschillende maatschappijen naast elkaar -nee, boven elkaar- te laten bestaan, moet je complete politieke systemen verzinnen, en kledij, en tradities, en vervoersmiddelen. Dat doet de schrijfster knap, maar je mist essentixeble informatie om te geloven dat de gebeurtenissen xe9cht kunnen gebeuren. Een van de hoofdpersonen bijvoorbeeld besluit halverwege het boek in te breken in een gouvernementsgebouw terwijl wordt verteld dat niemand dat ooit heeft gedaan. Maar zonder enige beschrijving van moeite of worsteling kost het hem slechts anderhalve bladzijde.

Toch is dit eerste deel van het tweeluik slechts een opstapje voor het tweede boek. Een climax aan het einde blijft uit, maar de cliffhanger doet je verlangen naar de verdere ontwikkelingen. Sequoia is een spannend boek dat vlot leest, mede dankzij korte hoofdstukken, maar laat, wat geloofwaardigheid betreft, zeker wat te wensen over. Het eerste boek kan eigenlijk niet op zichzelf staan, omdat het aanvoelt als xe9xe9n grote proloog. Toch is het de geheimzinnigheid die je boeit en doet verlangen naar het xe9chte verhaal.

Wouter ter Keurs